Bugünkü tur, dünyanın kesintisiz yerleşilmiş en eski başkenti Şam’da: yaşayan bir sanat eseri, unutulmayı reddeden bir uygarlık hafızası, aşkın, yaseminin ve özgünlüğün şehri. İşte Eski Şam‘da kaçırılmaması gereken 14 deneyim — ilk kez gelenler için hazırlanmış bir rehber.
Eski Şehir
Eski Şam, Barada Nehri’nin kıyısında yer alıyor ve bir zamanlar şehrin sadık bekçisi olan, yedi kapısıyla ziyaretçileri her yönden karşılayan antik bir surla çevrili.
1. Hamidiye Çarşısı
Eski Şam’ın en önemli yapısı ve en ünlü çarşısı. Eski Şehir’in batı bölümünde, Şam Kalesi’nin yanından Emevi Camii’ne kadar uzanıyor. İçinde çok sayıda ve çeşitli dükkân var; özellikle Eski Şam’ın ünlendiği bakır işleri, sedef kakma ahşap ve özel kumaşlar gibi geleneksel el işleri bol.
Çarşı tamamen kapalı ve zemini taşla döşeli; bu da içinden geçerken kendine has bir his veriyor. Genellikle ziyaretçi ve turistlerle birlikte, ürün çeşitliliği ve görece uygun fiyatları için burayı tercih eden yerli müşterilerle de kalabalık oluyor. Esnafın kültürel genişliği ayrı bir özellik: Hamidiye’deki bir tüccar farklı kültürlerden müşterilerle ilgilenebilmek için genellikle birkaç dil konuşuyor. Hamidiye deneyimi Eski Şehir etkinliklerinin belkemiği; asla atlanmamalı.
2. Emevi Camii
Hamidiye Çarşısı’nın sonunda görece geniş bir meydanda antik sütunlar beliriyor; ucunda ise büyük bir kapıdan yükselen yüksek bir duvar ve sizi içeri çağıran birkaç minare var. Emevi Camii’ndesiniz.
Emevi Camii Şam’ın simgesi ve tarihî sembollerinden biri. Yapının kökeni Roma dönemine uzanıyor: önce pagan bir tapınak, sonra kilise, Emevi döneminden bugüne ise cami. Bu yüzden içinde mimari üsluplar ve süslemeler bakımından muazzam bir çeşitlilik bulacaksınız. Eski Şam’a uğradığınızda Emevi Camii turunu kaçırmayın.
3. Buzuriye Çarşısı
Emevi Camii’nin yanında Hamidiye benzeri ihtisas çarşıları yayılıyor; her biri belirli bir mesleğe ayrılmış. Bunların en çarpıcılarından biri Buzuriye Çarşısı: eskiden her türden tahıl ile nadir ve ilginç baharatların ticaretine ayrılmıştı, zamanla başka ürünler de girdi. Bugün çarşıyı gezmek, tuhaf baharatların kendine özgü kokuları ve daha da tuhaf adları arasında gerçek bir yolculuk. Rengârenk tatlılar ve özenli sergileme biçimleri de ziyareti Eski Şam gezisinin ana parçalarından biri yapıyor.
4. Azm Sarayı
Azm Sarayı Eski Şam’da, Emevi Camii’nin arkasında yer alıyor. Osmanlı yönetimi döneminde Şam valisinin konutuydu; sonra tarihin farklı dönemlerinde genel olarak Şam’daki, özel olarak da vali konağındaki yaşam biçimini belgeleyen bir müzeye dönüştü. Sarayda o dönemlerde yaygın olan alet, silah ve mesleklere ayrılmış küçük bir sergi de bulunuyor.
Antikaları ve gerçek boyutlu balmumu heykellerinin yanı sıra Azm Sarayı gerçek bir mimari şaheser; Şam mimarisindeki ilerlemeyi ve sanatı gözler önüne seriyor. Yapı yaşam ve genel hizmet bölümlerine ayrılıyor ve mozaik, süslü duvarlar ile sedef kakma ahşap biçiminde onlarca sanat eseri barındırıyor.
5. Esad Paşa Hanı
Buzuriye Çarşısı’nın yakınında ve Azm Sarayı’ndan sonra, aynı vali Esad Paşa el-Azm tarafından yaptırıldı. Han başlangıçta farklı şehirlerden Şam’a gelen kervanlar için bir konaklama yeri ve dinlenme durağıydı; zamanının en güzel yapılarından biriydi.
Bugün Şam mimarisinin görkemini öne çıkaran turistik bir durak olarak değerlendiriliyor. Sekiz belirgin kubbesi ve kubbelerin ortasındaki gökyüzü açıklığıyla ayırt ediliyor; ayrıca duvarlarında ve kubbelerinde beyaz ve siyah taşların dönüşümlü kullanıldığı “ablak” yapı üslubuyla tanınıyor. Handa düzenli olarak sergiler ve hayır bazarları düzenleniyor; tarihin kokusunu ve mimarinin güzelliğini yaşamak için ziyarete açık.
6. Medhat Paşa – Düz Sokak
Medhat Paşa Çarşısı ya da İncil’de geçtiği adıyla Düz Sokak, Eski Şam’ın en belirgin yapılarından. Aziz Pavlus’un hidayet yolu olması nedeniyle yüksek tarihî değerinin yanı sıra iki yanında taçlı sütunlar ve tarihin farklı dönemlerine ait mimari ayrıntılar barındırıyor.
Düz Sokak’ın bugünkü hâli ise Bab Şarki’den Bab Sricce bölgesine uzanan, kapalı çatısı ve taş döşeli yoluyla Hamidiye’yi andıran ticari bir çarşı. Boyunca dükkânlar çeşitleniyor; özellikle geleneksel kıyafetler olmak üzere birçok yerel el sanatı barındırıyor.
7. Süleymaniye Tekkesi
Süleymaniye Tekkesi Eski Şam surunun dışında yer alıyor ama barındırdığı bütün Osmanlı mimarisi sanatıyla Eski Şehir’e ait.
Tekke, Osmanlı döneminde Kanuni Sultan Süleyman tarafından yaptırıldı ve tasarımı en ünlü Osmanlı mimarı Mimar Sinan’a ait. Geniş bir alana yayılıyor; bölgedeki ziyaretçilere, hacılara ve yoksullara hizmet veriyordu. Yanında Osmanlı üslubunda çift minareli özel bir cami bulunuyor; tekke ayrıca revaklarını gölgeleyen çok sayıda kubbesiyle dikkat çekiyor.
Bugün tekke halk sanatları çarşısına dönüştü; bu da onu hem tarihî hem de halk kültürü açısından bir ziyaret durağı yapıyor. Bir bölümünde Suriye Savaş Müzesi yer alıyor.
8. Hananya Kilisesi
Aziz Hananya Kilisesi dünyanın en eski ev kilisesi sayılıyor ve tarihe göre erken Hıristiyanlığın en önemli olaylarından birine tanıklık etti: Aziz Pavlus’un vaftiz edilmesi.
Eski kilise yerin yaklaşık beş metre altında; birkaç taş merdivenle iniliyor ve kendine özgü taş kemerlerden oluşuyor. Ama asıl önemli olan, inananların yetkililerin baskısından saklandığı, Hıristiyanlığın hâlâ zulüm gören bir din olduğu ilk döneme ait bir kilisede yaşanan o özel manevi deneyim. Yaklaşık iki bin yıl öncesine uzanan bu yer gerçekten görülmeye değer.
9. Bab Tuma
Eski Şam’ın en ünlü mahallesi ve Eski Şehir’deki turistik hareketin merkezi; en özel oteller ve Şam karakterli restoranların çoğu burada toplanıyor.
Adını Eski Şam kapılarından birinden alıyor. Mahalle kendine özgü Şam sokakları, dar aralıklarının iki yanında birbirine bitişik Şam evleri ve elbette sokak köşelerindeki Şam yasemini ile ayırt ediliyor.
Bab Tuma’da çok sayıda modern kafe var; yanı sıra köklü Şam evlerinin karakterini koruyan restoranlar ve oteller. Bu da mahalleyi önemli bir turistik durak ve Eski Şam ziyaretinde atlanamayacak bir deneyim yapıyor.
10. Şam Kalesi
Eski Şam’ın en belirgin tarihî yapısı. Eski Şehir’in kuzeybatısında yer alıyor ve şehrin temel savunma kalesi sayılıyor. Askerî önemi Eyyubî ve Memlük dönemlerinde arttı, sonra kademeli olarak azaldı; Osmanlı kuvvetlerinin karargâhı ve hapishane hâline geldi.
Kale bugün yaşayan bir müze ve bölgeden geçen ardışık uygarlıkların tanığı. Savunma kulelerinde, Eski Şam’ın gördüğü birbirini izleyen dönemlerin askerî mimari anlayışı beliriyor. Bugün ayrıca etkinlikler ve kutlamalar için ayrıcalıklı bir mekân olarak kullanılıyor; yine de Eski Şam gezisinin en önemli duraklarından biri olmayı sürdürüyor.
11. Melik Zahir Hamamı
Çarşı hamamı deneyimi Eski Şam’ın en güzel ve en özel deneyimlerinden; bu eşsiz deneyim eski şehirlere özgü. Eski Şam’da tarihî ve modern hamamlar, mutlaka birini denemeye teşvik edecek biçimde dağılmış durumda.
Eski Şam’ın en önemli tarihî hamamı Melik Zahir Hamamı: Memlük dönemine ait ve hâlâ tarihî mimarisini ve kendine özgü geleneklerini koruyor. Eski Şehir’in kalbinde, antik çağlardan gelen bir sağlık merkezi sayılabilecek bu hamamda halk usulü dinlenmenin keyfini çıkarabilirsiniz.
12. Bekdaş dondurması
Bekdaş dünyanın en eski dondurmacılarından; belki de modern dondurmanın mucidi. Ünü yerel sınırları aştı ve Eski Şam’a gelen turistler aracılığıyla dünyanın dört bir yanına yayıldı — Arap dondurmasının gerçek tadını Bekdaş’ta tattılar.
Dükkân Hamidiye Çarşısı’nda ve genişletildikten sonra kendine özgü bir Şam evi hâlini aldı. Bekdaş çok çeşitli tatlılar sunuyor; en ünlüsü Halep fıstıklı Arap dondurması ve kendine has Şam muhallebisi. Ziyaretçiler tatlıyı dükkânda ya da çoğu turistin tercih ettiği gibi Hamidiye Çarşısı’nda yürürken yiyebiliyor; o özel tat mekânın ruhuyla karışıp unutulmaz bir Şam deneyimi yaratıyor.
13. Kaymeriye kruvasanı
Bir diğer öne çıkan durak Kaymeriye kruvasanı. Dükkân, Eski Şam sokaklarındaki kısa yürüyüşlerin vazgeçilmez arkadaşı hâline gelecek kadar geniş bir ün kazandı. Her damak tadına hitap eden çeşitli tatlarda geniş bir unlu mamul listesi sunuyor ve sokakta yenen hafif bir atıştırmayı anılmaya değer özel bir deneyime dönüştürüyor.
14. Nevfara Kahvesi
Nevfara Kahvesi, Eski Şam’ın kalbinde Emevi Camii’nin arkasında yer alıyor ve bugüne kadar Şam halk kahvesinin geleneksel biçimini koruyor. İnsanlar burada hayatın telaşından kısa bir günlük mola vermek, nargile içmek ve özel çayını yudumlamak için toplanıyor.
Ancak geleneksel dekoru ve ünlü hasır sandalyelerinin yanında Nevfara’yı asıl özel kılan meddah. Evet, tarihî “kahve meddahı” figürü Nevfara’da hâlâ yaşıyor ve akşamları Antar’ı, Zir’i ve Beni Hilal göçünü anlatıyor. Bu da kahve ziyaretini geçici bir deneyimden hafızadan silinmeyen bir hikâyeye dönüştürüyor.
Eski Şam hakkında sık sorulan sorular
Eski Şam’da mutlaka görülmesi gerekenler neler?
Hamidiye Çarşısı, Emevi Camii, Buzuriye, Azm Sarayı, Esad Paşa Hanı, Düz Sokak, Süleymaniye Tekkesi, Hananya Kilisesi, Bab Tuma ve Şam Kalesi.
Eski Şam’ı gezmek için kaç gün gerekir?
Ana yapılar için yürüyerek bir tam gün yeterli; çarşılar, hamam ve kahve deneyimleri için iki gün daha rahat olur.
Eski Şam’da hamam deneyimi yaşanabilir mi?
Evet. En önemlisi Memlük dönemine ait, tarihî mimarisini ve geleneklerini koruyan Melik Zahir Hamamı.
Bekdaş dondurması nerede?
Hamidiye Çarşısı’nda. Dünyanın en eski dondurmacılarından biri ve Halep fıstıklı Arap dondurmasıyla ünlü.
Nevfara Kahvesi’nde meddah hâlâ var mı?
Evet. Emevi Camii’nin arkasındaki Nevfara Kahvesi’nde meddah akşamları Antar, Zir ve Beni Hilal hikâyelerini anlatmayı sürdürüyor.
Eski Şam’da nerede kalmalı?
Bab Tuma turistik hareketin merkezi; en özel butik oteller ve Şam karakterli restoranlar burada toplanıyor.
Ziyaretinizi planlayın
Konaklama için Şam’da ucuz oteller listemize, arka plan için Şam neyle ünlüdür yazımıza, seyahat hazırlığı için Suriye turist vizesi rehberimize göz atın.
